Aan het begin van het nieuwe theaterseizoen van mijn vrijwilligerswerk, mag ik me weer helemaal uitleven. Ik schrijf twee verschillende voorstellingen voor twee groepen; de ene groep is van 8-10 jaar, de andere van 10-12 jaar. De theaterdocent van deze groepen ken ik erg goed en samen gaan we vooraf altijd brainstormen, waar de voorstellingen over zouden kunnen gaan. Soms herschrijf ik een oud script van mij en soms maak ik iets nieuws.

Dit seizoen pak ik voor de jonge groep een script terug, dat ik herschrijf. Heel bijzonder om te merken, dat bepaalde dingen, die ik ooit schreef in deze tijd echt niet meer kunnen, zoals bijvoorbeeld de karakters van een aantal woudbewoners. Bijna 15 jaar geleden waren de personages in mijn stuk heel ‘eenvoudig’ te noemen. Dit seizoen zullen ze een heel stuk slimmer en mondiger worden.

Het script voor de oudere groep heeft nogal wat voeten in de aarde deze keer. En eerlijk is eerlijk, ik doe het mezelf aan. Ik hou van goede verhaallijnen die met elkaar in verbinding staan, een interessant plot, dat niet al te voorspelbaar is en een duidelijk einde.

De docent en ik komen al sparrend uit op iets van een klaagtherapeut voor tieners. Heerlijk ongecensureerd klagen over van alles en nog wat. Het idee is er, de uitwerking moet nog komen. Ik stel voor om de tieners tijdens hun theaterles te bezoeken en te vragen wat er allemaal te klagen valt. Dat idee wordt ook uitgevoerd!

Tijdens hun les wordt het één grote chaos in klagerij; hier een kleine opsomming:
– Te weinig schermtijd op mobiel
– Ouders, die klagen over je cijfers / hoe je eruit ziet / je rommelige kamer / gedrag
– Geen kleding mogen kopen / niet online mogen kopen / te weinig zakgeld
– Fietsen met tegenwind
– Gym in de ochtend
– Telefoonverbod op school
– Broers en zussen, die dingen van je jatten / verstoppen / jij moet op hen passen
– Overblijfouders, die hun krijsende baby meenemen

Ik lig in een deuk! Omdat ik hier niet een verantwoordelijke docent of ouder hoef te zijn (ik ben tenslotte schrijver), vliegt me van alles om de oren. Om ze nog een beetje op te jutten, ben ik het uiteraard met veel van hun uitspraken eens en gooi ik er zelfs nog een schepje bovenop om het soms nóg erger te maken. Hilarisch!

Door wat zinnige vragen te stellen tussendoor (bijv. Vind je dat je zelf goed met geld om kunt gaan? aan een tiener, die vindt dat ze veel te weinig zakgeld krijgt), krijg ik ook nog wat inzichten hier en daar. Het grootste klaaggedeelte roept serieuze gevoelens van onrecht op. Ze zijn echt verontwaardigd dat ouders / verzorgers / leerkrachten / broers en/of zusjes hen dit aandoen. En vaak kan ik oprecht met ze meevoelen.

In deze drukke, grappige en verontwaardigde sfeer, dat nu over het telefoonverbod op school gaat en hoe ontzettend belachelijk dat wel niet is, roept ineens een meisje die slechthorend is; dat dit niet voor haar geldt! (Heeft te maken met de verbinding met haar gehoorapparaat.)
Zo belanden we ineens in een ander sfeertje en komt de vraag op: Zou je liever slechthorend willen zijn en je mobiel erbij mogen houden / of liever goed horend zonder mobiel?
Díe keuze is toch niet heel moeilijk ineens.

De sfeer slaat helemáál om, wanneer een jongen naar voren brengt, dat gescheiden ouders hebben ook echt niet fijn is, vooral wat dat allemaal met zich meebrengt!. Oei, dit is echt. Dit is serieus en dat voelen de tieners haarfijn aan. Het wordt direct rustiger en de jongen hoeft geen moeite te doen om zich verstaanbaar te maken. Zijn ‘klachten’ zijn voor een aantal anderen helaas ook herkenbaar en de rest luistert geïnteresseerd.

Ineens komt de vraag op:
Wanneer is iets klagen en wanneer is het uiten van je gevoelens ineens geen klagen meer?

Helaas was de lestijd om, anders waren we weer in een geweldig interessant gespreksonderwerp beland. Het praten met kinderen / tieners / jongeren heb ik altijd graag gedaan. Vaak in mijn rol als leerkracht, later ook als moeder, koor-choreograaf en toneel- / zangdocent. Ze hebben ondanks een hoop ‘geblèr’ en geklaag, ook heel veel zinnigs te zeggen. En is hun geklaag wel puur klagen? Wat zit eronder of erachter? En hebben wij, nu als volwassenen, ook niet heel vaak over hetzelfde geklaagd als zij nu nog steeds doen? En wat zegt dat dan eigenlijk?

Regels om de regels? Nog niks veranderd in al die jaren? Pffff!!

Wat ze als jong kind aangeleerd krijgen:
* Wees nieuwsgierig, onderzoekend, zelf oplossend, creatief, neem het initiatief, enz.
moeten ze later weer allemaal afleren.

Want dan wordt het ineens:
* Luister naar de docent, want die weet hoe het moet. Allemaal hetzelfde doen graag. Zelfde lessen, dezelfde oplossingen. Anders is het fout!

Weer later krijgen ze dan als verwijt, dat ze dat (* Wees nieuwsgierig, onderzoekend, zelf oplossend, creatief, neem het initiatief, enz.) allemaal niet meer zijn!
Is het dan gek, dat ze gaan protesteren en klagen?

Terugkomend op het onderwerp: Wanneer is het klagen en wanneer niet?

Is het klagen als ik zeg dat ik ‘vroeger’ mijn hand niet omdraaide om zo’n toneelgroep te draaien in mijn eentje, terwijl ik dat nu niet meer kan?

Veel mensen durven amper echt te zeggen hoe ze zich voelen. Zo snel bang om te worden uitgemaakt voor ‘klagers’. Veel van mijn generatie (1971) en ouder, hebben niet eens geleerd om te praten over gevoelens. ‘Niet zeuren, maar doorgaan. Tanden op elkaar en verder gaan. Niet klagen, maar dragen’. En zo kan ik nog wel even doorgaan.
Ik zei ook nooit wat.

Dat ik geopereerd moest worden aan mijn rug (1994) en een half jaar plat lag, was voor velen een verrassing. Ze hadden geen idee, dat het echt zó ernstig was geweest. Dat ik zo ontzettend veel pijn had geleden. Versleten tussenwervelschijven op je 23^e was ook niet normaal volgens de orthopeed.
Mijn scheiding (1999) kwam voor velen als ook donderslag bij heldere hemel. Ze hadden geen idee dat het niet goed ging met mijn relatie. Want ik sprak er niet over.
Achteraf gezien is in deze tijd de fibromyalgiepijn al begonnen. Niet spreken is niet goed voor je gezondheid.

Er is wel een behoorlijk verschil tussen klagen en uitspreken hoe je je voelt. De tieners hadden het direct door, al hebben we het niet benoemd vanwege tijdgebrek. Toen de kinderen aan het klagen waren, werd er van alles door elkaar geroepen en was het best een drukke en gezellige chaos.
Maar toen de jongen het over zijn gescheiden ouders had en het meisje over slechthorend zijn, was de chaos direct verdwenen. Er werd geluisterd. Er was pijn, verdriet en onmacht.

Vanuit een ‘ieder voor zich roepen en blèren’, werd het direct een groep met een geborgen sfeer. Je mag er zijn. Je mag zeggen wat je dwars zit. En wij luisteren en voelen met je mee.

Ik denk dat dát het allergrootste verschil is tussen klagen en je diepste gevoelens uiten.
Het is heerlijk om af en toe lekker te klagen, om te spuien, om tegen de hele klote wereld om je heen te schoppen. En dan is het weer klaar.

Maar waar je écht mee zit, wat je echte pijn is, je verdriet, je onmacht, dát verdient om gehoord te worden. Dankzij mijn lieve vrienden en vriendinnen door alle jaren heen, mocht ik dit ervaren. En leerde en durfde ik me uit te spreken. Mijn eeuwige dank!❤️

En net zoals bij de drukke tieners het geval was…, luister in stilte.
Laat ‘voelen’ dat je er bent.
Een handgebaar, een knikje of een meelevend ‘mm mmm’ is krachtig.
Je hoeft het niet op te lossen voor de ander.
Meestal kan dat ook helemaal niet.
En vaak wordt dat ook helemaal niet verwacht.

Voor ons als chronisch zieken, is het de Kunst om het verschil te weten (of te leren) tussen klagen en vertellen hoe je je voelt en wat je bezig houdt.

Als mensen in mijn omgeving alleen maar klagen, dan heb ik eerlijk gezegd maar heel weinig geduld om te luisteren en haak ik snel af.
Als je oprecht vertelt wat je bezig houdt, dan kan ik het steeds weer horen en leert de ervaring door de jaren heen, dat ondanks alle ellende van chronisch ziek zijn, we in ieder gesprek weer vreselijk om iets kunnen lachen. En dat lachen, komt bij klagers nooit voor!

Bedankt tieners voor deze prachtige les!

* Mijn prachtige paraplu vloog door een enorme windvlaag de kreukels in.
 Ik klaag niet, want de foto is hilarisch geworden!